Arrow
Arrow
Slider

Utrecht Centraal Station

 

Jaar: 2014

Status: DO

Opdrachtgever: ProRail

 

 

De term tijdelijkheid is helemaal niet zo nieuw meer. Evenementen worden al decennia lang gehouden, waarbij er omgevingen worden opgebouwd en afgebroken. Het is echter nu pas doorgedrongen tot de vocabulaire van ontwerpers, beleidsmakers en bouwers. De financiële crisis heeft ertoe geleidt dat bouwprojecten stil komen te liggen of helemaal nooit meer gebouwd worden. Dit leidt weer tot gebieden waarbij even op de pauzeknop is gedrukt. Omdat de natuur en de maatschappij nooit stilstaan, takelen deze plekken sneller af. Als tegenreactie ontstaat vanuit bestuurders, ontwerpers of buurtbewoners zelf de behoefte om deze plekken weer te upgraden. Projecten worden hier op een geïmproviseerde manier opgezet. Het tijdelijke karakter heeft een soort trial-and-errorbasis. Interessant genoeg wordt dus ondanks het tijdelijke karakter juist de tijd genomen om dingen uit te proberen. Dit is ook de kracht van een tijdelijk project: omdat het niet jaren hoeft mee te gaan, hoeft het ook niet in één keer goed te zijn. Door een testomgeving voor een project te organiseren, kan het worden afgebroken als het niet blijkt te werken, maar heeft het ook de kans om uit te groeien tot een permanente bestemming. Projecten die too big to fail zijn, worden hiermee voorkomen.

Het voordeel dat tijdelijke projecten met zich meebrengt, namelijk als laboratoriumtest voor een project, is een wijze les die Utrecht heeft getrokken uit de projecten uit het verleden. Het huidige stationsgebied is in de jaren ’70 als totaaloplossing aangeboden aan de Utrechters, maar een testcase met het scheiden van verkeersstromen had waarschijnlijk al uitgewezen dat je zo’n groots betonnen gebaar niet wenselijk is naast een kleinschalige binnenstad. Terecht wordt daarom het stationsgebied in zes stappen aangepast aan de huidige inzichten en behoeften van de stad. De al opgeleverde delen stemmen hoopvol. De terminal met zijn kenmerkende golvende dak geeft lucht en licht aan de inwoners en bezoekers van Utrecht, zeker in vergelijking met het naastgelegen labyrint Hoog Catharijne. Ook delen onder de sporen zijn al opgepakt. De Noordertunnel heeft enkele ingrepen ondergaan, die een groot effect hebben. De tunnel is ‘opgeruimd’, waarbij oude littekens zijn weggewerkt achter witte wandjes. Ook heeft de tunnel een lichtwand van glazen bouwstenen gekregen, waardoor er nu een aangenaam diffuus licht de tunnel verhelderd. In de tunnel lijkt het daardoor alsof je in de buitenlucht loopt. Naast deze geüpgrade tunnel ligt een kille betonnen bak. Een door ingenieurs ontworpen fietsenstalling. Het is op dit moment een plek waar je zo snel mogelijk weer weg wilt zijn.

Deze ruimte snakt naar verzachting. En een functie waar de gehaaste forens iets mee kan. De forens gebruikt deze route tussen de huidige en toekomstige fietsenstalling en de perrons voornamelijk als short-cut van fiets naar trein en vice versa. Deze forens wil niet opgezadeld worden met de volgende AH to go of nog een Rituals, maar met een functie die aansluit bij zijn bezigheden in de trein. Om ProRail, de NS en de gemeente te verleiden deze functie hier te positioneren is het ook van belang dat het aansluit bij het imago dat ze willen uitstralen. Één van de vele bezigheden in de trein, naast het checken van de Facebookpagina op de smartphone en het luisteren naar muziek, is namelijk lezen. De NS heeft daarnaast een actie waarbij je met het Boekenweekgeschenk gratis de trein kan nemen. Utrecht is bovendien nog bezig met een nieuwe locatie voor een bibliotheek, waarbij een nevenlocatie op het station een gewenste toevoeging is.

Het is daarom logisch om hier een Bibliotheek To Go te plaatsen. Een bibliotheek die is ingericht met de termen overzichtelijkheid, snelheid en doelgerichtheid in het achterhoofd. Met een duidelijke hoofdroute die als een kraakheldere witte ruggengraad zich door de ruimte uitstrekt en een zachte en donkere parallelroute waar het bibliotheekleven in een iets lagere versnelling de ruimte krijgt. Een ruimte waar de boeken de hoofdrol spelen en het ontwerp zich hierachter positioneert. De gehaaste treinreiziger krijgt volop de ruimte om te rennen voor zijn trein en de medereiziger met een vertraagde trein heeft ruimte om op zijn gemak alvast de eerste bladzijden van het zojuist geleende boek te lezen onder het genot van een kopje koffie of thee in een klein hoekje achterin de bibliotheek. En mocht hij die eerste bladzijden willen bewaren voor in de trein of nog niet weten welk boek hij of zij wil lenen, dan is er een etalage waarin de nieuwste boeken gepresenteerd worden en waarachter de medereizigers langslopen (of hollen) in de Noordertunnel. Door de boeken ’s nachts op te bergen en de ruimte zelf open te laten, blijft de snelle short cut naar fiets en trein behouden, ook buiten de openingstijden van de bibliotheek. De kaften lichtten hierbij zachtjes op, terwijl ze opgeborgen zijn in eenvoudige stalen boekenkasten.